zondag 16 april 2017

Ghost in the Shell-rel

Naar aanleiding van de zgn 'whitewashing'-rel over Ghost in the Shell stond er in de VPRO gids een verwijzing naar een stuk van Kenji Sato, getiteld 'More Animated Than Life.' Een pdf is hier te vinden. Het lijkt me een tikje gesimplificeerd stuk over wat de VPRO samenvat als de 'etnische zelfontlening in Japan sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog.' Wel geestig. Het tijdschrift waar het oorspronkelijk instond is dit.

Uzumaki

Gelezen: Uzumaki, de verontrustende horror-Manga van Junji Ito over een stadje dat geobsedeerd raakt door spiralen.






Het knappe van de manga is dat de spiraalvorm zelf nergens voor lijkt te staan. Het representeert niks, maar het is een pure vorm die vanwege zijn 'op-ed' effect de kijker naar binnen lijkt te zuigen, alsof de lijn een partituur is voor de ogen, en een oogbeweging oplegt dat een hypnotiserend effect heeft. Zo wordt de spiraal geïntroduceerd in het eerste hoofdstuk als een figuur dat de karakters lijkt te fixeren.


En natuurlijk is de spiraal in het striplexicon altijd een teken voor gekte, of het nou om het hoofd van Kapitein Haddock wordt geplaatst of in de ogen van Mr Fox. Spiralende ogen suggereren een binnenwaartse blik.


Met andere woorden, de spiraal staat voor de capaciteit van de lijntekening om de ogen te 'dirigeren' en daardoor het beeld te animeren. In het eerste gedeelte van Uzumaki wordt de obsessie met de spiraal ook expliciet gerelateerd aan het gevoel van draaiende ogen. 


En iets later lijkt de spiraal op een vorm die zich naar binnenwurm - als een visuele 'oorwurm'- maar via het oog.




(Het spiraal lijkt daarmee 'in lijn' met de ideeën van Hogarth, die in zijn 'line of beauty' niet zozeer de spiraal maar de 'golf' als centraal esthetisch principe neemt).  Hierdoor 'staat' de spiraal ook voor de capaciteit van de strip, die met lijntekeningen de lezer 'naar binnen' wil trekken (en dat geldt natuurlijk met name voor de traditie van de manga, die altijd meer gepreoccupeerd was met 'innerlijke' beelden). De lijntekening bevindt zich, aldus Hogarth (en Chris Ware) op de grens van het mentale beeld en het objectieve beeld. 

Vertigo

En natuurlijk is het Spiraal ook een terugkerend motief in Hitchcock's Vertigo, waar het voornamelijk terugkeert als stukjes 2D animatie die de film onderbreken en de 'ruimtelijke' continuïteit doorbreken. 

En in veel opzichten is Uzumaki natuurlijk een gloss op Vertigo, waarin de spiraal ook staat voor obsessie, en de link legt tussen de aanvallen van duizeligheid en de latere seksuele obsessie. 







En net als in Hitchcock's paranoide thriller wordt het in Uzumaki geleidelijk onduidelijk of de spiralen slechts bestaan in de blik van de geobsedeerde, of dat ze echt aanwezig zijn in de fictionele wereld. 

Duizeligheid

Duizeligheid is in zowel film als manga een centraal motief. Het gevoel van duizeling en hoogtevrees is natuurlijk een ervaring waarbij onze 'ruimtelijke coördinatie' faalt waardoor het gevoel van 'vallen' ook een vallen uit de wereld is, een soort binnenwaarts spiralende val. Duizeligheid wordt veroorzaakt door iets wat het 'innerlijke oor' wordt genoemd - en het gaat vaak gepaard met 'suizen.' Zoals Uzumaki laat zien, dit 'innerlijke oor' heeft ook een Spiraal-achtige vorm.



Maar wat mij fascineert in dit orgaan is het feit dat het 'innerlijke oor' (wordt het niet ook wel 'third ear' genoemd'?) een orgaan is dat op de grens tussen het lichaam en de buitenwereld lijkt te staan. Het is het orgaan waarin het lichaam 'meetrilt' met de wereld. Derrida heeft het beeld gebruikt in een reeks essay (waarin hij neologismen als Otobiografie en Timpaan gebruikt). 

Het lijkt erop dat Ito er hier op zinspeelt dat de 'spiraal' niet zozeer functioneert als een tekening (een weergave van een werkelijkheid) maar als een melodielijn, dat het 'innerlijke oor' raakt en naar binnenwurmt, het hoofd in, om daarin te blijven rondzingen. 


Eugene Thacker

In Tentacles Longer than the Night en In the Dust of this Planet bespreekt Eugene Thacker de manga kort. Hij heeft het er over hoe het spiraal, als wiskundig figuur een andere ontologische status heeft dan de afbeelding. Een mathematische figuur 'spiegelt' niets. Een tekening van een driehoek is geen afbeelding van een driehoek maar een weergave van het 'ideaal' van een driehoek. Dit 'ideaal' is een wiskundig ideaal - de afbeelding is dus als het ware abstract. 

Vertelstructuur
(En natuurlijk heeft de strip zelf ook een spiralende structuur, waarbij het einde teruggrijpt op het begin)

maandag 10 april 2017

V for Vendetta

Heeft er al eens iemand opgemerkt hoe de grijns van het Guy Fawkes masker van V for Vendetta uit de strip van Allan Moore en David Lloyd lijkt op de onheilspellende grijns in de clip van Aphex Twin's Windowlicker?

Hieronder Lloyd:


Hier uit Windowlicker:



In beiden gevallen draait het om het uncanny karakter van het masker (en in beiden wordt het masker steeds gereproduceerd). Maar waarom is het precies deze gezichtsuitdrukking die als zo vervreemdend wordt ervaren? En waarom zijn het alletwee (elk op een eigen manier) gezichtsuitdrukkingen die viraal zijn gegaan en gebruikt worden door anonymous, occupy etc. ?

Is het de logica van de Chessire Cat? De glimlach zonder gezicht? De glimlach die, zoals Deleuze het in zijn stuk over Bacon stelt (waarin hij Alice citeert) het gezicht ontmenselijkt wordt?

Een derde onmenselijke grijns is die van Batman's Joker, onvergetelijk gespeeld door Heath Ledger. 


In Zizek's interessante lezing van The Dark Knight is the Joker het enige figuur zonder masker. De hele film draait om maskers - en de noodzaak van het aannemen van personae in het politieke theater. Hierbinnen is de Joker niet alleen een terrorist - hij is ook de enige die (volgens Zizek) de Waarheid belichaamt. 

Interessant genoeg zijn zowel V for Vendetta en de originele Dark Knight graphic novel afkomstig uit het pre-internet tijdperk. Ze zijn late producten uit het televisie-tijdperk en draaien om het 'tv-theater'. Het guy fawkes masker werd echter een embleem van het post-internet hacktivisme. 



maandag 19 december 2016

Gum Gum Punch

….. zie ik het nou goed, en het Tezuka OOK een manga gemaakt over een wezen van gummi???


Herge, Franquin, Tezuka

Ik lees net dat Tezuka, net als de twee Belgische Goden van de Strip, Franquin en Herge, aan terugkerende depressies leed. Geen idee of er een gemeenschappelijke oorzaak is (publicatiedruk? eenzaamheid van de tekentafel?), maar feit is dat Kuifje, Robbedoes en Astroboy alledrie werken zijn die doordrenkt zijn voor een melancholie, en draait om infantiele figuurtjes die niet opgroeien, die gerouwd moeten worden…. (Zie Jaqueline Rose, Peter Pan, etc etc.)

Bovendien is Astro Boy qua uiterlijk een bewerking van Disney's Pinokkio, maar net als Tezuka's Grafische Roman over Pinokkio, grimmiger. Astro Boy is nog wat donkerder dan Collodi's roman. Pinokkio vervangt het kind dat Gepetto nooit kreeg, en Astro Boy is een robot gemaakt om het dode kind van een wetenschapper te vervangen. (Net als Pinokkio & Peter Pan zijn het verhalen waarin gerouwd wordt om het verlies van een kind, en technologie, poppenspel, robotics, anime zijn uit verlies geboren. Of liever: Disney's Pinocchio en Tezuka's Astro Boy zijn beiden meta-films. Maar waar Disney de nadruk op het tot leven wekken legt (met de fee, etc.) draait het bij Tezuka om rouw.)

Tezuka's pinocchio doet ook een zelfmoordpoging:


Maar ook Astro-boy sterft uiteindelijk - als ik het goed heb in aflevering 193. Ik heb geen clipje kunnen vinden, maar volgens mij sterft hij hier in de Manga door iets wat op hara-kiri lijkt.


Maar ook voor zijn dood lijken veel scenes met Astro Boy wat ongemakkelijk. Het lijkt soms net een couveuse-kind.



En Tezuka's poppendokter lijkt eerder een chirurg. Want natuurlijk is Tezuka zelf een medicus die animator werd….




Ik ben trouwens benieuwd hoe Tezuka's depressies in Toshio Ban's Tezuka Story zijn verwerkt. Jean-Luc Nancy zei eens dat muziek, hoe droef ook, uiteindelijk altijd vitalistisch is. Gekromd achter de tekentafel zitten lijkt me de werkzaamheid van een gedeprimeerde.


Shirato Sanpei, Kamui, Oshima

Een paar weken gelezen (op de tablet weliswaar): Kamui van Sanpei Shirato, de legendarische samurai-strip uit de jaren zestig, voor het eerst gepubliceerd in undergroundtijdschrift Garo. 




Wat me opviel: de lijnvoering is schitterend: vooral in de weergave van beweging, niet alleen van lichamen, maar ook van gras, takken, wolken, regenval etc. 't Berust op een esthetiek van lijnvoering. En er zit een wreedheid in die heel anders is dan die in Westerse Strip. Daarnaast herkende ik de stijl als iets dat ik in mijn kindertijd gezien moet hebben. Misschien was het bijgevoegd in zo'n zwart-wit supplement van de Pep?


In de jaren zestig was Kamui een favoriet onder de linkse studenten. De strip speelt zich af in feodaal Japan, maar levert duidelijk kritiek op klassenverhoudingen die destijds als aktueel werd ervaren.

Geestig dat Oshima (Van Realm of the Senses een strip verfilmde zonder het te adapteren / bewerken, maar door het simpelweg te registreren: d.w.z. van plaatje naar plaatje te gaan. Geen idee waarom Oshima dit project aanging, maar ik vond het niet helemaal succesvol.  De strip verliest als film zijn belangrijkste 'articulatievorm' (nl de bladspiegel) en de bewegingen die op de pagina zo gracieus zijn verliezen hun indexicale karakter. 


Wel interessant dat Oshima, net als Resnais en Marker (en Fellini) een andere van de belangrijke cinemaModernisten was die zijn inspiratie vond in de strip.








zondag 18 december 2016

Blutch, Petit Christian, Rahan


Le Petit Christian - misschien een verwijzing naar le petit nicholas is, net als het werk van o.a. Ware, etc.  zowel een semi-autobiografische reflectie op kindertijd, en een reflectie op strips (en for that matter kinderseksualiteit).



Maar Blutch lijkt met name geïnteresseerd in de zgn 'realistische' strip - met name 'Rahan' de stenen tijdperkstrip van Cheret die in Pif Gadget verscheen. Rahan fascineert de kleine jongetjes, omdat hij de seksuele gevoelens (waar Christian de hele strip mee worstelt) prikkelt (er staan tenslotte half-naakte vrouwen in Rahan). Maar deze seksualiteit is nog niet helemaal 'straightened out' - het is tenslotte nog steeds kinderseksualiteit. Het zijn niet alleen de vrouwenlichaam, maar ook het lichaam van Rahan zelf, en tenslotte de tekenstijl van Cheret, met zijn arceringen, rare glimmende uitstulpende spieren.



Rahan's lichamelijke stijl verschilt - in ieder geval in de ogen van de kleine jongetjes - huizenhoog van de cerebrale, schematische schetsen van Hugo Pratt....



En het is de stijl van Rahan die wordt geciteerd - bijna alsof de plaatjes zijn overgetrokken, in een beweging waarin het lichaam van de jonge Christian dat van de oudere Cheret nabootst.


Maar het keert ook terug in de andere platen - alsof de zogenaamde 'realistische stijl' van striptekenen ze eigen 'affectieve beladenheid' - of formelpathos heeft. 


En hier - als in een omdraaiing van wat we bij anderen zagen - is het 'strippoppetje' het 'infantiele' lichaam van Christian duidelijk aseksueel, terwijl de fantasie-wereld (en seksualiteit) hier op een 'zogenaamd' realistische wijze wordt getekend.